Het christendom, ontstaan in het hart van het tweede tijdvak, de Grieken en Romeinen, biedt een mooie gelegenheid voor een excursie. Ik ben met alle klassen naar de Bonifatiuskerk in Leeuwarden geweest. Een excursie is niet alleen vanwege vakinhoudelijke overwegingen belangrijk, er zijn meer goede redenen te bedenken. Met goed weer haal je een frisse neus en de leerlingen zijn even uit de normale lessituatie. Dan heb je de tijd om over alledaagse zaken te praten. Ik had het geluk dat een stagiaire tijd wilde vrijmaken om mee te gaan. Bij uitstapjes moet je nooit alleen gaan, back up is noodzakelijk mocht er zich iets voordoen. Binnen een half uur waren we te voet bij de kerk aangekomen. Het bezoek aan de kerk zelf gaf iedere leerling een andere associatie. Sommigen komen elke zondag in de kerk, anderen alleen met kerst, en een uitzondering is er nog nooit geweest.

Een volgende keer als je het tijdens je les hebt over het christendom kan je altijd terugvallen op een ervaring die alle leerlingen hebben gehad. Iedereen heeft de kerk gezien, gevoeld en geroken. Een lid van de kerkelijke gemeenschap heeft de leerlingen een rondleiding door de kerk gegeven, van het doopvont langs de lijdensweg van Jezus op tal van schilderijen, tot de biechthokjes. De etymologie van ‘iets opbiechten’ kreeg voor veel leerlingen nu meer betekenis. Bij het altaar mochten de leerlingen plaats nemen in de kerkbankjes en kregen kort  een aantal weetjes over de kerk te horen en mochten vragen stellen als het hen te binnen schoot. Ik vroeg ondertussen aan een van mijn leerlingen van wie ik wist nog nooit in een kerk te zijn geweest wat hij er van vond. ‘eigenlijk precies hetzelfde als op de televisie’ was zijn antwoord. Hij zag de kerk alleen op tv als er beroemdheden werden getrouwd, tijdens het huwelijk van William en Kate had hij voor het laatst een kerk gezien. Hij was wel onder de indruk en moest even herstellen van zijn idee dat er niet alleen werd getrouwd in de kerk.

Voor het volgende tijdvak, Tijd van monniken en ridders staat een bezoek aan de moskee in Leeuwarden gepland. Dat zal ergens in maart worden, aan het begin van de lente.

Wat kun je nu als docent M&M met zo’n prachtige atlas? Dat de inhoud van deze kaartjes prima in de les passen is natuurlijk logisch. Echter, vanwege de prijs zal het voor het overgrote deel van de scholen niet mogelijk zijn om leerlingenexemplaren aan te schaffen. Als vaksectie zou je wel een exemplaar in het lokaal kunnen plaatsen. De atlas kan dan een soort van naslagfunctie bekleden. Leerlingen kunnen gebruik maken (sommigen zijn hierin zeer geinteresseerd). Daarnaast kun je in elk hoofdstuk van M&M wel wat kaartjes gebruiken ter ondersteuning van de lesstof.

Het mooie van een dergelijke atlas is voor mij dat het zo goed zichtbaar is dat de natuur en de mens samen een landschap maken (of breken). Soms is de natuur sterker (denk aan het hoge water in Noord-Nederland van twee weken geleden) en soms ook is de mens sterker (denk aan de landschappen beneden NAP die toch droog zijn). Echter de mens in Nederland zal altijd bepaalde risico’s moeten incalculeren. Veilig is het, maar potentiele gevaren liggen altijd op de loer (waar niet trouwens?). Het gesprek met leerlingen hierover is waardevol en de atlas kan hierin een ondersteunende rol spelen. U raadt het al: ik ben een fan en daarom raadt ik elke sectie M&M aan om deze atlas zo snel mogelijk aan te schaffen!

De afgelopen jaren hebben we er voor gekozen om de leerlingen en oud-leerlingen steeds meer verantwoordelijkheid te geven in deze productie. Ze werden nog wel begeleid door mijn collega’s en mij, maar gaande de jaren werd het steeds  minder. Derde en vierde klassers bleken in een keer zeer goede regisseurs of choregrafen te zijn en ook bleken we zeer musicale leerlingen te hebben.

Vorig jaar heb ik besloten dat het na veertien jaar met veel plezier regiseren echt een keertje genoeg was. Het leek er zelfs op dat we dit jaar geen musical meer zouden hebben. Een aantal vierdeklassers vonden dit zo erg dat ze besloten om samen zelf de musical te organiseren. In oktober waren de audities en vlak daarna zijn de repetities begonnen. Voor mij was het erg wennen om na al die jaren alles van een afstandje te bekijken. Het was spannend om te zien hoe hard er gerepeteerd werd en hoe fanatiek de groep leerlingen was. Er is weer een hechte musicalgroep ontstaan uit leerlingen van klas 1 tot en met 4.

De musical heet dit jaar Kansloos en gaat over een groep rondhangende graffiti spuitende jongeren die in de problemen komen. Van de wijkagent krijgen ze nog een kans om zich te bewijzen. Ze besluiten om zich in te zetten voor de daklozen.De achterliggende gedachte van deze musical is dat de kracht van een groep ook positief kan uitpakken.

Ik denk dat de musicalgroep dit jaar deze gedachte dubbel en dwars heeft bewezen. Dankzij hun inzet staat dit jaar toch maar de musical Kansloos. Bij deze een groot compliment voor hun positieve samenwerken.

Met de kerstmusical in gedachten wil ik ook jullie allemaal fijne feestdagen toewensen.

Dit jaar heb ik de campagne van Sire gebruikt, waarin een meisje zich zelf klaar moet maken om naar school te gaan, omdat er geen ouders / pleegouders zijn om haar aan te moedigen. Het blijkt dat het de meeste leerlingen wel even fijn lijkt als er niemand is die ‘s morgens zegt dat je moet opstaan om je klaar te maken voor school. Maar dat dit toch echt maar voor een paar dagen fijn zou zijn. Het is toch wel erg fijn als er iemand is waar je ‘s middags bij terecht kunt als je uit school komt, dat je niet voor je eigen maaltijd hoeft te zorgen bijvoorbeeld. Eigenlijk bleek het gelukkig in de meeste gezinnen wel mee te vallen met alle dingen die de leerlingen thuis moeten doen. Ook kregen ze erg veel respect voor het klasgenootje die thuis door omstandigheden veel moet doen.

Eerder deze week riep het LAKS leerlingen op om deel te nemen aan deze staking. Op maandag gonsde het door onze school en op dinsdag stroomden de verlofaanvragen al binnen. Uiteindelijk heeft ongeveer een kwart van de leerlingen van onze vestiging gestaakt. Bij navraag blijkt echter dat de meeste leerlingen de dag gebruikt hebben voor een vrije dag… Vreemd dat veel ouders hiermee akkoord gaan en dat zij daarmee dus eigenlijk toestaan dat hun kind het stakingsrecht misbruikt voor een vrije dag.

Op onze vestiging zitten leerlingen van klas 1 en 2 die helemaal geen ervaringen hebben met “ophokuren”. Natuurlijk worden er lessen overgenomen door onderwijsassistenten en natuurlijk valt er wel eens een les uit, maar leerlingen zitten hier nooit “om te zitten”. In de klas voerde ik hierover een gesprek met de leerlingen en hoewel veel leerlingen niet precies op de hoogte waren van de inhoud kozen toch veel leerlingen om niet op school te komen. Ik vind het prima dat de leerlingen deze dag gebruikten, maar ik vind het jammer dat niet alle leerlingen dan ook naar Amsterdam zijn gegaan. Misschien komt de boodschap die LAKS wilde geven daardoor minder sterk over en dat is jammer. Ik snap natuurlijk dat de leerlingen de kans op een vrije dag zich niet lieten ontnemen, maar ik heb er toch wel sterke twijfels bij… In Plein M leren de leerlingen in hoofdstuk 4 van klas 2 over de strijd die er gestreden is om betere arbeidsvoorwaarden te realiseren. Het recht op staken en het recht tot demonstreren is waardevol en jammergenoeg hebben niet al onze leerlingen zich dat beseft…

Tijdens elke leerling-vergadering wordt wel eens de opmerking gemaakt dat deze of gene leerling nogal primair kan reageren. Vaak is dat niet positief bedoeld. Deze leerlingen komen binnen tien seconden met een buitenproportionele fysieke of verbale reactie. Primaire reacties zie je ook meteen als je een klaslokaal binnen komt lopen. In elke klas zitten leerlingen die altijd alleen zitten, het liefst met nog een lege tafel tussen hem of haar en de dichtstbijzijnde klasgenoot. Het is vluchten of vechten. Zij zijn al op de vlucht of nemen zo alvast een voorsprong voor als het vluchten wordt.

Afgelopen week heb het tweede hoofdstuk afgerond met als tijdvak jagers en boeren. Over de eerste mensen, de prehistorie, grottekeningen en de landbouwrevolutie. Docenten trekken graag, soms geforceerd, een lijntje tussen het verleden en heden. De prehistorie leent zich hier ook goed voor. Om grottekeningen van fallussen van de cro-magnon te vergelijken met de tekeningen van geslachten op de binnenkant van het jongenstoilet. Gaat het hier in beide gevallen om een existentiële uitdrukkingsdrang of gewoon verveling? Dat dergelijke tekeningen op de binnenkant van de deur worden getekend betekent in ieder geval een besef van schuld. Anders zou het zijn als een leerling tijdens de middagpauze een groot lid op de binnenkant van de docentenkamer zou stiften. Dan is er meer aan de hand.

Anderhalve week geleden kwam ik per toeval bij de Marskramer het bordspel Cro-magnon tegen, afgeprijsd tot maar vijf euro. Het spel speelt zich af in de prehistorie. Het doel van het spel is om jezelf door primaire communicatie als tekenen, geluiden maken, kleien evolutionair te ontwikkelen tot homo sapiens. Schrijven is tot op zekere hoogte verboden. Mijn leerlingen weten inmiddels dat het schrift tijdens de prehistorie nog niet was uitgevonden. Als ze tijd over hebben mogen ze van mij het spel spelen. Een speelse manier om met het tijdvak van jagers en boeren om te gaan. Of leerlingen wel of niet primair reageren, in beide gevallen kunnen ze tijdens het spelen volledig zichzelf zijn.

Gaandeweg het hoofdstuk probeer je steeds voorvallen en gebeurtenissen uit hun directe omgeving aan te halen en gaat het onderwerp meer leven. Het rollenspel van de rechtbank en de site http://www.rechtvoorjou.nl/ waar ik het vorig schooljaar over schreef, maakt gebruik van gebeurtenissen die de leerlingen goed herkennen. De rollenkaarten en uitleg kunnen hier goed bij gebruikt worden.

Een mooi moment vind ik als leerlingen inzien dat rechten die voor hun zo vanzelfsprekend zijn, dit niet altijd en nog steeds niet overal zijn.

Door de afwisseling bij M&M van aardrijkskunde en geschiedenis kijk je zowel naar het heden in Nederland en elders op de wereld als naar het verleden van dit onderwerp. Opeens gaan leerlingen parallellen ontdekken tussen wat vroeger in Nederland en Frankrijk gebeurde en wat recent of nu nog steeds op andere plaatsen in de wereld gebeurt. En hoewel ‘in het verleden behaalde resultaten, geen garantie bieden voor de toekomst’, mogen leerlingen dan graag speculeren over hoe bepaalde ontwikkelingen verder zullen gaan.

Voor mij, als geschiedenisdocent, is dat genieten: leerlingen die opeens inzien dat geschiedenis niet alleen over vroeger gaat, maar ook voor het heden belangrijk is. Ik kan natuurlijk niet nalaten dat dan even te benoemen.

Voor veel leerlingen was dit de eerste keer dat ze een avond “op stap” gingen. Er speelde een DJ en er was natuurlijk discoverlichting. Bovendien was de school donker, en dat is natuurlijk al heel erg speciaal om eens mee te maken. Ik stond zelf bij de deur toen de ouders de leerlingen brachten en ophaalden. Uit de gesprekjes die ik met ze voerde bleek wel hoezeer het schoolfeest thuis had geleefd: kinderen dachten volgens de ouders voor het eerst goed na over hun kledingkeuze, meisjes begonnen zich voor het eerst echt te interesseren voor make-up. Alles onder het mom: “ik wil er goed uitzien”. Als docenten en ouders doen we er misschien wel wat lacherig over, maar het heeft natuurlijk alles te maken met het ouder worden en het meer en meer nadenken over jezelf en over anderen. De middelbare school is toch de plaats waar voor de meeste leerlingen de ontwikkeling naar volwassenheid plaatsvindt en een schoolfeest is hierin een belangrijk moment, denk ik.

Voor de ouders (meestal vaders) had ik een treurige mededeling: “vanaf nu wordt het alleen maar erger”. Het schoolfeest is nog maar een onschuldig avondje dat om 22.30 uur afgelopen is en waarbij er geen alcohol aan te pas komt. Het vormt echter wel een opstap naar latere feesten en stapavondjes waarbij er wel vele verleidingen plaats gaan vinden. Het schoolfeest zoals we dat nu kennen is misschien een goede manier om er wat dat betreft “rustig aan te wennen”. Dit geldt voor zowel de leerlingen als ook de ouders!

Als docenten hebben we ook erg genoten. Het is leuk om de leerlinen op een veel informelere manier te aanschouwen. Sommigen gingen echt “los” op de dansvloer, terwijl anderen het geheel meer vanaf de zijkant bekeken. Dat alles in een mooie setting, met mooi aangeklede en opgemaakte leerlingen. Hopelijk hebben de leerlingen er net zo van genoten en zien we ze bij het volgende schoolfeest weer terug!

Hoewel leerlingen soms ademloos kunnen luisteren naar een boeiend verhaal, vinden ze het soms juist zo heerlijk dat ze bij M&M ook zelf actief kunnen zijn.

Als ze daarbij zelf informatie aan anderen moeten presenteren, wordt er ongemerkt een hoop opgestoken.

Blok 3 over de Romeinen leent zich erg goed voor het zelfstandig verwerken van deelonderwerpen. Er is voor iedereen wel een thema te bedenken dat tot de verbeelding spreekt:

• Wonen in de Romeinse tijd
• Kleding, haardracht, sieraden, mode
• Eten en drinken
• Goden en feesten
• Het leger
• Kinderen: school en spelen
• Romeinen in Nederland

De stapels boeken die over Rome en Romeinen bestaan en de talloze internetsites bieden genoeg zinvolle informatie. Het grootste probleem voor de BK leerlingen is altijd om uit die zee van informatie wat bruikbaars te selecteren. Ik heb daarom een paar jaar geleden wat voorwerk gedaan.

Ik heb allereerst de meest nuttige en tevens leesbare sites opgezocht. Daarvan heb ik internetpagina’s gekopieerd en geplakt in Word en afgedrukt. Verder heb ik boeken uit de mediatheek en van thuis meegenomen en van belangrijke bladzijden kopieën gemaakt.

Al die informatie heb ik op deelonderwerp gesorteerd en waar mogelijk gebundeld. Waar bundelen niet mogelijk is (omdat ik anders in een boek moet scheuren of een complete website moet  downloaden), heb ik een pagina met verwijzing naar handige informatie in het boekwerk opgenomen.

Het is even wat werk, maar je hebt er jarenlang wat aan. En als je de informatie bundelt met een bindsysteem dat later weer makkelijk te openen is, kun je er jaarlijks dingen aan toevoegen of (bij ‘verdwenen’ websites) uithalen.

Een bijkomend voordeel is dat niet iedereen direct achter de computers duikt en je ook met minder computers een hele klas zinvol bezig kunt laten zijn. Bovendien zijn er nog altijd leerlingen die liever van papier lezen, dan van het scherm..

Om een en ander in goede banen te leiden heb ik een opdrachtblad ontwikkeld. Daarmee kan een groepje stap voor stap een presentatie voorbereiden.

Ik verheug me alweer op de modeshows, verhalen over goden, de spelletjes en maaltijden. Jullie ook?